25Ιούλιος2017

ΧΑΤΖΗΣΤΥΛΙΑΝΟΣ
27 Ιανουαρίου 2010 Γράφτηκε από την 

Τι είναι η γεωργία διατήρησης της ποιότητας των εδαφών και γιατί είναι χρήσιμη;

Η γεωργία διατήρησης της ποιότητας των εδαφών (ΓΔΠΕ) περιλαμβάνει μία σειρά συμπληρωματικών γεωργικών πρακτικών:
• ελάχιστη διατάραξη του εδάφους (μέσω μειωμένου ή καθόλου οργώματος) για τη συντήρηση της δομής του εδάφους, της πανίδας του εδάφους και της οργανικής ουσίας,
• μόνιμη κάλυψη του εδάφους (προστατευτικές καλλιέργειες, υπολείμματα και προστατευτικά στρώματα) για την προστασία του εδάφους και την εξάλειψη ζιζανίων,
• διαφοροποιημένες εναλλαγές καλλιεργειών και συνδυασμούς καλλιεργειών, που προωθούν τους μικροοργανισμούς του εδάφους και εμποδίζουν τα παράσιτα, τα ζιζάνια και τις ασθένειες των φυτών.

Η γεωργία διατήρησης της ποιότητας των εδαφών στοχεύει στην αύξηση της γεωργικής παραγωγής με τη βελτιστοποίηση της χρήσης γεωργικών πόρων καθώς και στη μείωση της ευρείας υποβάθμισης του εδάφους μέσω της ολοκληρωμένης διαχείρισης των διαθέσιμων εδαφικών, υδάτινων και βιολογικών πόρων συνδυάζοντας κατάλληλα τις διαθέσιμες εισροές. Το μηχανικό όργωμα αντικαθίσταται από βιολογική ανάμιξη του εδάφους, μέσω του οποίου οι μικροοργανισμοί του εδάφους, οι ρίζες και η λοιπή πανίδα του εδάφους αναλαμβάνουν τη λειτουργία του οργώματος και την εξισορρόπηση των θρεπτικών ουσιών του εδάφους. Η γονιμότητα του εδάφους (θρεπτικές ουσίες και νερό) διαμορφώνεται μέσω της διαχείρισης της κάλυψης του εδάφους, τις εναλλαγές καλλιεργειών και των έλεγχο των ζιζανίων.

Εφαρμογή
Η γεωργία διατήρησης της ποιότητας των εδαφών τυπικά εφαρμόζεται μέσω των ακόλουθων βημάτων, καθένα από τα οποία διαρκεί για δύο ή περισσότερα έτη.

• Πρώτη φάση. Η άροση αναστροφής διακόπτεται, και αντί αυτής εφαρμόζονται τεχνικές μειωμένου ή καθόλου οργώματος. Τουλάχιστον το ένα τρίτο της επιφάνειας του εδάφους πρέπει να παραμένει καλυμμένο με υπολείμματα καλλιεργειών, και οι προστατευτικές καλλιέργειες πρέπει να εισάγονται κατόπιν της συγκομιδής της κύριας καλλιέργειας. Χρησιμοποιούνται δισκοσβάρνες, οδοντωτές σβάρνες ή περιστροφικές σβάρνες (άμεσα τρυπάνια σε περίπτωση μη οργώματος). Ενδέχεται να σημειωθεί μείωση της απόδοσης.

• Δεύτερη φάση. Η φυσική βελτίωση των συνθηκών του εδάφους και της γονιμότητας σημειώνεται χάρη στην οργανική ουσία το οποίο προέρχεται από τη φυσική διάσπαση των υπολειμμάτων. Τα ζιζάνια και τα παράσιτα τείνουν να αυξάνονται και πρέπει να ελέγχονται με χημικά ή άλλα μέσα.

• Τρίτη φάση. Εναλλαγές καλλιεργητικών πρακτικών (εναλλαγές καλλιεργειών) μπορεί να εισαχθούν. Το συνολικό σύστημα σταθεροποιείται σταδιακά.

• Τέταρτη φάση. Το γεωργικό σύστημα βρίσκεται σε ισορροπία και οι αποδόσεις μπορούν να βελτιωθούν σε σύγκριση με τη συμβατική γεωργία. Η ανάγκη χρήσης χημικών ουσιών για την καταπολέμηση των ζιζανίων και των παράσιτων, ή για τη συμπλήρωση της γονιμότητας μειώνεται.

Οι γεωργοί χρειάζονται εκπαίδευση σε κάθε φάση. Ενδεχομένως να αποκτήσουν εμπειρία στον τομέα, αλλά οι αποδόσεις και τα κέρδη μπορεί να είναι χαμηλότερα βραχυπρόθεσμα. Το σύστημα είναι ακατάλληλο για συμπυκνωμένα εδάφη, τα οποία στην αρχή ίσως να χρειαστεί να μαλακώσουν.

Οφέλη

Πολλά οφέλη προκύπτουν από την εφαρμογή της ΓΔΠΕ, ορισμένα από τα οποία (βελτιωμένες αποδόσεις, βιοποικιλότητα, κλπ.) παρατηρούνται μόλις το σύστημα σταθεροποιηθεί.

• Το απόθεμα οργανικού άνθρακα, η βιολογική δραστηριότητα, η βιοποικιλότητα υπόγεια και υπέργεια, καθώς και η δομή του εδάφους βελτιώνονται. Οι αυξημένες βιολογικές δραστηριότητες οδηγούν στο σχηματισμό καλά συνδεδεμένων, κυρίως κατακόρυφων μακροβιοπόρων του εδάφους που αυξάνουν την απορρόφηση νερού και την αντίσταση σε βαριά συμπύκνωση. Η υποβάθμιση του εδάφους – ιδίως η διάβρωση του εδάφους και η απορροή – μειώνεται σημαντικά, οδηγώντας συχνά σε αυξημένες σοδειές. Οι μειωμένες απώλειες εδάφους και θρεπτικών ουσιών, σε συνδυασμό με την ταχύτερη διάσπαση παρασιτοκτόνων και τη μεγαλύτερη απορρόφηση (λόγω της υψηλότερης περιεκτικότητας σε οργανική ουσία και την αυξημένη βιολογική δραστηριότητα) έχουν επίσης ως τη βελτίωση της ποιότητας του νερού. Η μείωση των εκπομπών διοξειδίου του άνθρακα (CO2) οφείλεται στην πιο περιορισμένη χρήση μηχανημάτων και στην αυξημένη συσσώρευση οργανικού άνθρακα. Οι πρακτικές ΓΔΠΕ μπορούν να απομονώσουν από 50 έως 100 εκατομμύρια τόνους άνθρακα ετησίως στα ευρωπαϊκά εδάφη, που ισοδυναμούν με την εκπομπή από 70- 130 εκατομμύρια αυτοκίνητα.

• Οι εισροές εργασίας και ενέργειας που σχετίζονται με την προετοιμασία της γης και την απομάκρυνση ζιζανίων μειώνονται σημαντικά.

• Οι απαιτήσεις λιπασμάτων και οι παρεμβάσεις αποκατάστασης του εδάφους μειώνονται.

Μειονεκτήματα

• Τυπικά υπάρχει μία μεταβατική περίοδος πέντε έως επτά ετών πριν την εξισορρόπηση του συστήματος γεωργίας διατήρησης της ποιότητας των εδαφών. Οι σοδειές ενδέχεται να είναι μικρότερες τα πρώτα χρόνια.

• Εάν δεν ληφθούν υπόψη οι εποχιακοί παράγοντες, η ακατάλληλη εφαρμογή χημικών ουσιών μπορεί να αυξήσει τον κίνδυνο έκπλυσης λόγω της ταχύτερης κίνησης του νερού μέσω των βιοπόρων.

• Εάν οι εναλλαγές καλλιεργειών, η κάλυψη του εδάφους ή/και οι ποικιλίες καλλιεργειών

δεν προσαρμοστούν στα βέλτιστα επίπεδα, ενδεχομένως να χρειαστούν περισσότερες χημικές ουσίες για τον έλεγχο ζιζανίων και παρασίτων.

• Οι εκπομπές πρωτοξειδίου του αζώτου (N2O) αυξάνονται κατά τη μεταβατική περίοδο.

• Οι γεωργοί θα χρειαστεί να επενδύσουν αρχικά σε εξειδικευμένα μηχανήματα και να έχουν τη δυνατότητα να πραγματοποιήσουν εύλογες δαπάνες για την προμήθεια προσαρμοσμένων στις τοπικές συνθήκες σπόρων.

• Εντατική εκπαίδευση και πρόσβαση σε κατάλληλες συμβουλευτικές υπηρεσίες είναι απαραίτητα για τους γεωργούς. Σε σύγκριση με τη συμβατική γεωργία, απαιτείται σε μεγάλο βαθμό αλλαγή στις γεωργικές πρακτικές.


Παραδείγματα επιτυχούς εφαρμογής
Στην Ευρώπη, το σύστημα απευθείας σποράς (no-tillage) αντιπροσωπεύει σχεδόν το ένα δέκατο της χρησιμοποιούμενης γεωργικής έκτασης (ΧΓΕ) της Φινλανδίας και της Ελλάδας, και έως το πέντε τοις εκατό της Δημοκρατίας της Τσεχίας, της Σλοβακίας, της Ισπανίας και του Ηνωμένου Βασιλείου. Το μειωμένο όργωμα εφαρμόζεται σχεδόν στις μισές ΧΓΕ στη Φινλανδία και στο Ηνωμένο Βασίλειο, και στο ένα τέταρτο της ΧΓΕ της Πορτογαλίας, της Γερμανίας και της Γαλλίας. Στην περιφέρεια Midi-Pyrénées (Γαλλία) το 2006, εφαρμόστηκε μειωμένο όργωμα στα τρία τέταρτα κατά μέσο όρο των χειμερινών καλλιεργειών και στο ένα τέταρτο των εαρινών καλλιεργειών. Το ίδιο έτος, οι προστατευτικές καλλιέργειες αντιπροσώπευαν το ένα πέμπτο της έκτασης εαρινών καλλιεργειών, τριπλάσιες σε σύγκριση με το 2001.
 
www.e-geoponoi.gr